Zuiver waarnemen: 19 fouten ontmaskerd

"Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet en de kleur is...". Herinner je je dit spelletje nog uit jouw jeugd? Een eenvoudig spel, maar een krachtige oefening in zuiver waarnemen, compleet met alle fouten die daarmee gepaard gaan.

Want hoe vaak zag jij wat de ander bedoelde? En hoe vaak had je het daarbij mis, doordat de omgeving ruis in het waarnemen veroorzaakte? Of degene die je liet raden jouw blik vertroebelde? Of omdat jij jezelf verblindde?

Ons vermogen om zuiver waar te nemen is verre van perfect, terwijl we er wel sterk op leunen als we beslissingen nemen, zakendoen of samenwerken.

Hoe je feit en fictie voortaan scheidt, ontdek je in deze blog waarin 19 waarnemingsfouten worden ontmaskerd. Met de 6 strategieën kun je jouw waarnemen vervolgens objectiveren. Zo zie je precies wat de ander ziet – zonder te raden.

De kunst van zuiver waarnemen

Waarnemen, het proces van informatie opvangen en verwerken via jouw zintuigen, vormt de basis van effectieve communicatie. Door te zien, horen, ruiken, proeven en voelen neem je de wereld om je heen waar. Daarna kun je hieraan betekenis geven en een waarde toekennen.

Hoewel je misschien denkt dat je objectief waarneemt, is dat zelden het geval. Diverse factoren kunnen jouw waarneming beïnvloeden, zowel in de situatie zelf, als bij de zender, als bij de ontvanger. In de volgende paragrafen gaan we deze stoorzenders stuk voor stuk ontmaskeren, zodat je ze voorkomt of meteen aanpakt.

1. Ruis van buiten

Als je communiceert, bevind je je ergens. De volgende factoren kunnen dan ruis van buiten veroorzaken:

1. Aanwezigheid van derden: Andere mensen kunnen de communicatie tussen zender en ontvanger beïnvloeden, waardoor de aard en diepgang van het gesprek verandert.
2. Fysieke omgeving: Omgevingsfactoren als lawaai, verlichting en klimaat kunnen de aandacht van zowel de zender als de ontvanger afleiden.
3. Pregnantie: Aandachtstrekkers in de omgeving kunnen de communicatie beïnvloeden door speciale betekenis te geven aan bepaalde aspecten. Denk hierbij aan:
   • Afwijking: Een element dat afwijkt van de norm of verwachtingen, zoals kakelbonte banners, onverwachte aanwezigen, rommel of doodse stilte.
   • Herhaling: Het herhaaldelijk voorkomen van bepaalde informatie of gedrag, wat de aandacht vestigt op een specifiek aspect: tikkende klok, zoemende beamer, bellers en binnenlopers, oplichtende banners, bliepjes en piepjes op smart devices.
   • Intensiteit: Situaties of gedragingen die opvallen door bijvoorbeeld: harde geluiden, fel licht, penetrante geuren, extreme temperaturen, bar weer of heftige emoties.
   • Verandering/beweging: Een plotse verandering of beweging die de aandacht trekt, zoals iemand die opstaat en vertrekt of een wolk die voor de zon schuift.
4. Tijdsdruk: Als mensen onder tijdsdruk communiceren, kan het lastig zijn om hoofd- en bijzaken te scheiden. Daardoor worden mogelijk niet alle relevante punten opgemerkt of benadrukt. Langdurige blootstelling aan tijdsdruk kan verder leiden tot vermoeidheid, waardoor de effectiviteit eveneens vermindert.

Check jezelf

• Met welke stoorzenders in de situatie heb jij ervaring?
• Op welke manier beïnvloeden deze jouw waarnemen?
• Wat zijn daarvan de gevolgen voor de boodschap en de zender?
• Hoe zorg jij ervoor dat je van deze factoren geen of minimaal last hebt?
• Wat is daarvoor noodzakelijk?

2. Vertroebeling bij de zender

Ook bij de zender kunnen factoren spelen die het zuiver waarnemen vertroebelen. Het coderen van de boodschap gaat dan mis door onder andere:

1. Sociale en culturele achtergrond: Verschillen in sociale en culturele achtergronden kunnen leiden tot misinterpretatie van de boodschap.
2. Ervaring en kennis: Overmatige expertise of gebrek aan ervaring kan leiden tot het gebruik van jargon of het overschatten van de voorkennis van de ontvanger.
3. Taalgebruik en non-verbale signalen: Onduidelijk taalgebruik of tegenstrijdige non-verbale signalen kunnen de boodschap verwarrend maken.
4. Emotionele toestand: Sterke emoties kunnen de communicatie vertroebelen en leiden tot misplaatste reacties.
5. Doel en intentie: Onoprechte intenties of verborgen agenda's kunnen leiden tot misleidende communicatie.
6. Kennis van de ontvanger: Gebrek aan inzicht in de achtergrond of behoeften van de ontvanger kan leiden tot ongepaste communicatie.
7. Pregnantie: Het bewust benadrukken van bepaalde aspecten van de boodschap kan de aandacht afleiden van andere belangrijke informatie.
   • Afwijking: Opvallende kleding, sieraden en body art, maar ook tics, beperkingen of gebreken kunnen de aandacht van de ontvanger trekken en zijn waarnemen beïnvloeden.
   • Herhaling: Door het herhalen van bepaalde informatie of gedrag wordt de aandacht van de ontvanger gevestigd op een specifiek aspect of belang.
   • Intensiteit: Woorden, zinnen of acties die extra nadruk krijgen door stemverheffing, emotie of opvallend taalgebruik kunnen de aandacht van de ontvanger trekken.
   • Verandering/beweging: Een plotse verandering of beweging die de aandacht trekt of de focus verlegt, zoals  een tic, met de ogen draaien, geeuwen, stotteren, weglopen of aanraken.

Vind je het lastig om de boodschap van de zender inhoudelijk, verbaal of non-verbaal zuiver waar te nemen? Check dan of deze vertroebelingen bij de zender spelen, waardoor hij zijn codering kan verbeteren.

Check jezelf

• Kun je je bij al deze factoren een voorstelling maken?
• Heb je hier zelf ervaring mee binnen jouw dagelijks werk?
• Hoe ontvang je dan de boodschap?
• Wat doe je hiermee richting de zender?
• Op welke manier houd jij zelf rekening met deze vertroebeling als je zendt?

3. Verblinding bij de ontvanger

Ten slotte kan de ontvanger zichzelf door een of meer factoren verblinden. Het decoderen van de boodschap mislukt dan onder meer door:

1. Aandacht en focus: De ontvanger richt zijn aandacht op informatie die relevant is voor zijn doel, wat kan leiden tot het negeren van niet-relevante informatie.
2. Eigen referentiekader: Mensen nemen eerder informatie op die overeenkomt met hun bestaande overtuigingen en referentiekader.
3. Afweermechanismen: Soms kan de ontvanger informatie vermijden of negeren als deze hem emotioneel raakt of in conflict is met zijn overtuigingen.
4. Kennis en ervaring: Informatie die bekend is of waar de ontvanger ervaring mee heeft, wordt vaak gemakkelijker opgemerkt en begrepen.
5. Motivatie: De motivatie van de ontvanger om informatie te ontvangen kan zijn waarneming en begrip van de boodschap beïnvloeden.
6. Gevoelens: De emotionele toestand van de ontvanger kan zijn perceptie van de informatie beïnvloeden, waarbij positieve of negatieve gevoelens invloed hebben op wat hij opmerkt.
7. Humeur: Het humeur van de ontvanger beïnvloedt ook zijn perceptie, waarbij een positief humeur leidt tot een positiever waarnemen en vice versa.
8. Lichamelijke conditie: De fysieke toestand van de ontvanger, bijvoorbeeld vermoeidheid of zintuiglijke beperkingen, kan zijn waarneming beïnvloeden.

Check jezelf

• Kun je je voorstellen hoe elk van deze factoren de ontvangst van een boodschap beïnvloedt?
• Welke ervaringen heb je hier zelf mee in jouw werk?
• Wat was hiervan de impact op de boodschap enerzijds en de zender anderzijds?
• Hoe kun je het verblinden van jezelf voortaan voorkomen?
• Wat heb je daarvoor nodig, van wie en waarom?

6 strategieën voor zuiver waarnemen

Gefeliciteerd, je hebt de 19 waarnemingsfouten ontmaskerd! Met de drie checks heb je jezelf bovendien aan het denken gezet hoe ruis van buiten, vertroebeling bij de zender en verblinding bij de ontvanger jouw waarnemen beïnvloeden.

Opdat jij op en top functioneert in jouw rol als directeur, manager of ondernemende professional vind je hierna 6 strategieën voor zuiver waarnemen:

1. Bewustwording: Het begint allemaal met bewustwording. Wees je zowel als zender en als ontvanger bewust van de mogelijke factoren die de waarneming kunnen vertroebelen, zoals externe afleidingen, emotionele toestanden en persoonlijke vooroordelen.
2. Aanpassing van de omgeving: Neem proactief maatregelen om mogelijke afleidingen in de omgeving te minimaliseren. Kies bijvoorbeeld een rustige locatie voor belangrijke gesprekken, verminder achtergrondgeluiden en zorg voor goede verlichting.
3. Duidelijke communicatie: Als zender is het cruciaal om duidelijk en coherent te communiceren. Zorg voor consistente verbale en non-verbale signalen en vermijd het gebruik van vakjargon of complexe taal die de ontvanger mogelijk niet begrijpt.
4. Emotionele beheersing: Of je nu zender bent of ontvanger, houd je emotionele toestand onder controle, zodat de boodschap klip-en-klaar overkomt.
5. Actief luisteren: Als ontvanger is het essentieel om actief te luisteren en open te staan voor verschillende perspectieven. Richt je aandacht op relevante informatie en vermijd het negeren van informatie die in strijd is met je eigen overtuigingen.
6. Reflectie: Reflecteer zowel als zender en als ontvanger regelmatig op je interacties tijdens het communiceren. Wat ging er goed? Wat kan er beter? Welke acties ga je hierop ondernemen?

Ga jij voor zuiver waarnemen?

Effectieve communicatie begint bij jouw vermogen om zuiver waar te nemen. Door je bewust te zijn van de factoren die jouw waarnemen verstoren, voorkom je dat fictie met je aan de haal gaat. Daarnaast geef je jezelf een zuivere basis om juist te kunnen interpreteren en zonder oordeel te evalueren.

Kun je extra hulp gebruiken om zuiver waarnemen in de praktijk te brengen, maak dan je keuze uit een van de volgende opties.

Vraag en antwoord

Heb je vragen over deze blog? Of wil je jouw ervaringen met (niet) zuiver waarnemen delen? Laat hieronder jouw reactie achter en ik antwoord persoonlijk.