Zie jij hier een karikatuur... of mijn karakter?
Dit portret is gemaakt door Aad Wagner nadat hij een workshop bij mij volgde. Hij tekende niet alleen mijn gezicht, maar vooral mijn energie. En ja, die tanden zijn groter dan mijn to-do-lijst op maandag.
Veel leiders hebben zo'n karikatuur van zichzelf – en noemen dat hun karakter. Wat ooit begon als kwaliteit, zoals verantwoordelijkheid, precisie en betrokkenheid, schiet ongemerkt door.
In deze blog ontdek je waarom dat gebeurt, hoe je het herkent en vooral hoe je ervan afkomt. Zodat je geen karikatuur bent van jezelf, maar een leider met karakter.
Wanneer karakter doorslaat in karikatuur
Je hebt ze vast weleens gezien: karikaturen op vakantieboulevards of verjaardagskaarten. Een reusachtig hoofd, overdreven glimlach, benen als tandenstokers.
Lachen natuurlijk, maar ook raak. Want een goede karikatuur vergroot uit wat jou typeert – je kenmerken, je kwaliteiten. Bij mij is dat lachen, leiden en lucht brengen waar het vastzit. Oftewel: Relaxed excelleren in actie.
Hetzelfde gebeurt bij leiderschap:
- De verantwoordelijke directeur wordt een wandelende to-do-lijst.
- De zorgzame manager verandert in een reddende engel zonder grenzen.
- De gedreven ondernemer ontpopt zich als een controlfreak met tunnelvisie.
Wat je hier ziet, is geen karakter – maar een karikatuur.
Karakter is dat je bewust kiest hoe je je kwaliteiten inzet. Een karikatuur ontstaat als je daarin doorschiet – en jezelf dat vervolgens verkoopt als: "zo ben ik nu eenmaal."
Van karakter naar karikatuur
Je begint met een kwaliteit. Dat vormt je karakter. Tot je het overdrijft en het tegen je gaat werken.
Er zijn vijf veelvoorkomende manieren waarop leiders hun kwaliteiten onbewust laten doorschieten.
1. Love-junken
Je zegt nooit 'nee'. Iedereen kan bij je terecht – behalve jijzelf. Je werkt 's avonds stiekem door, omdat je iedereen tevreden wilt houden. Gevolg: Jij raakt leeg en je team voelt zich stuurloos.
2. Alles perfect willen doen
Je vertrouwt niemand volledig, dus doe je alles zelf. Details obsederen je. Je herschrijft rapporten en checkt mails obsessief. Resultaat: vertragingen en frustratie bij jou én je team.
3. Altijd slachtoffer zijn (Calimero)
Je voelt je benadeeld en vindt je werk ondankbaar. Alles is zwaar en oneerlijk. Je presenteert jezelf als Calimero of Brigitte Kaandorp met een permanent zwaar leven. Gevolg: vermijding en onbegrip vanuit je omgeving.
4. Het moet op jouw manier
Jij weet hoe het hoort, punt. Je controleert voortdurend en grijpt in als het niet 'goed genoeg' is. Jij raakt uitgeput, je team voelt zich verstikt.
5. Alles is een potentieel drama
Je voorziet voortdurend problemen en slaat alarm. Je bent niet proactief, maar paniekerig. En je micromanaget, blokkeert vernieuwing en groeit steeds verder van je team vandaan.
Van uitvergroting naar uitputting
Karikaturaal gedrag lijkt sterk, maar maakt je juist zwakker.
Angst regeert
Achter elk overdreven gedrag schuilt de angst om achtereenvolgens:
- Afgewezen te worden – je vertrouwt anderen niet echt en neemt alles op je.
- Fouten te maken – je vreest teleurstellingen en vermijdt risico's.
- Verantwoordelijkheid te nemen – je schuift beslissingen voor je uit.
- Controle te verliezen – je kunt moeilijk loslaten, dus blijf je controleren.
- Alles mis te zien gaan – je ziet overal drama.
Doordat angst regeert, zien anderen vooral jouw overdreven gedrag, niet jouw oorspronkelijke bedoeling. Je impact verdwijnt, je relaties verslechteren en jij raakt burn-out.
Regeer je angst?
Herken je één of meer patronen bij jezelf? Daag je angst dan uit met deze drie vragen:
- Wat zijn de feiten? Kijk voorbij je aannames. Wat gebeurt er écht?
- Klopt mijn gedachtegang? Geloof je alles wat je denkt of mag er nuance in?
- Bereik ik mijn doel hiermee? Helpt dit gedrag jou echt vooruit?
Met deze vragen herstel je je perspectief en kun je bewust kiezen voor effectief gedrag.
Van karikatuur naar karakter
Zodra je ziet waar je doorschiet, kun je weer kiezen. Dan ontstaat ruimte voor authentiek leiderschap in plaats van overdreven 'lijderschap':
- Van aardig gevonden willen worden naar duidelijkheid bieden.
- Van perfectionisme naar gezonde standaarden hanteren.
- Van slachtoffer naar eigenaar van je keuzes en resultaten.
- Van jouw manier naar ruimte geven voor initiatieven van anderen.
- Van drama naar vertrouwen in het proces en anderen.
Geen masker meer, maar jij zoals je bent: een leider met karakter.
Tijd om het potlood neer te leggen
Waar herken jij jezelf: in je karakter… of in je karikatuur?
Een goede karikatuur raakt, omdat hij laat zien waar je kracht ligt én hoe je soms doorschiet.
Wil jij ook ontdekken hoe je jouw kracht beter inzet, zonder door te slaan in extreem gedrag? Zet dan nu de volgende stap en kies de optie die het beste bij jou past.
Vraag en antwoord
Heb je vragen over deze blog? Of wil je jouw ervaringen met een karikatuur of karakter in leiderschap delen? Laat hieronder jouw reactie achter en ik antwoord persoonlijk.
