Belasting en belastbaarheid: balans voorkomt stress

Verbaas je jezelf weleens over collega's die hun belasting en belastbaarheid ogenschijnlijk moeiteloos in balans houden?

Ze lijken alle tijd van de wereld te hebben, presteren puik, hebben een gelukkig gezinsleven en zien er ook nog strak en patent uit.

Hoe doen ze dat, terwijl menig directeur, manager of ondernemende professional keihard op een burn-out afstevent en weer anderen ten prooi vallen aan een bore-out?

In deze blog krijg je inzicht in hoe die balans werkt én hoe je jezelf tegen onbalans beschermt.

Tijd voor wat schuring

Laten we nog wat verder om je heen kijken. Dan zie je misschien ook wel collega's die 'gewoon maar' leven. Die werken op de automatische piloot, zonder bewust stil te staan bij wat ze doen, waarom ze dat doen en met wie ze dat doen. Op zich is daar niets mis mee, zolang dat leven en werk naar hun zin zijn. Maar gaat het schuren? Dan helpt het niet om zomaar wat te blijven doen.

En dus heb ik een gewetensvraag voor je: schuurt het bij jou weleens? Bijvoorbeeld omdat je tegen een of meer van de volgende zaken aanloopt:

• Je hebt meerdere dagen achter elkaar last van vermoeidheid.
• Je bent regelmatig niet te genieten, zodat je omgeving op eieren loopt.
• Je ligt af en toe wakker, omdat je niet weet hoe je al je werk gedaan krijgt.
• Je hebt steeds minder zin om 's ochtends je bed uit te komen.
• Je ervaart lichamelijke klachten, zoals hoofd-, nek- en schouderpijn, hartkloppingen, maagzuur, darmkrampen, huiduitslag of rugpijn.
• Je kunt niet wachten tot de vakantie (maar de eerste paar dagen ben je ziek).
• Je hebt nauwelijks tijd om te sporten of te ontspannen.

Allemaal signalen van stress – met een grote kans dat er één of meer bij jou spelen. Want stress is beroepsziekte nummer één.

Wat is stress?

Stress is de reactie van jouw lichaam op spanning en druk. En dat zijn weer tekenen dat er onbalans is tussen jouw belasting en belastbaarheid.

Doe je daar verder niets mee, dan stressen je lichaam en geest door. Totdat je wel luisteren móét – omdat je lijf ermee stopt, je hoofd niet meer mee kan of je omgeving er paal en perk aan stelt.

In deze blog visualiseer ik voor je hoe die balans werkt, zodat je voortaan kunt werken en leven vanuit flow en stretch. Daarmee voorkom je jouw burn-out of bore-out en je zorgt ervoor dat je op korte en lange termijn op je best functioneert. Zowel in werk, privé en hobby's als in hoofd, hart en handen.

Tip: Om echt profijt van deze blog te hebben, raad ik je aan te onderzoeken hoe het met jouw balans zit. Doe daarvoor de zelftest: 35 vragen om naar jezelf te luisteren.

Over belasting en belastbaarheid

Alles draait om de balans tussen wat er van je wordt gevraagd – de eisen – en wat jij op dat moment aankunt – je mogelijkheden.

Wat je wel of niet aankunt is heel persoonlijk. Waar jij je hand niet voor omdraait, bezorgt mij misschien slapeloze nachten. En wat jou de kriebels geeft, laat mij juist fluiten.

Hoe dat werkt zie je in het volgende model:

Bovenin zie je wat er van je wordt gevraagd: de eisen. Onderin zie je wat jij aankunt: je mogelijkheden.

Links gaat over je belasting: de balans tussen werk, privé en hobby's. Rechts over je belastbaarheid: de balans tussen hoofd, hart en handen. Zolang die twee in evenwicht zijn, zit je in het groen.

In de groene zones zit je goed. In je belasting is er dan evenveel druk als tegendruk. In je belastbaarheid evenveel inspanning als ontspanning.

Zit je niet in het groen, dan kom je in het rood. Bovenin betekent dat: er wordt meer van je gevraagd dan je aankunt. Je raakt overbelast en overspannen.

Onderin gebeurt het omgekeerde: er wordt juist minder van je gevraagd dan je aankunt. Je raakt onderprikkeld en onderbenut.

Heb je de zelftest met 35 vragen gemaakt? Pak dan nu je antwoorden erbij.

Waar zit jij in het schema? Ik denk dat je dat zelf heel goed weet in te schatten.

Twee flowfases

Weet je inmiddels in welke zone jij zit?

Zolang je in het groen zit, is er niets aan de hand.

• Je maakt bewuste keuzes waarbij moeten en mogen in balans zijn:
  • je moet wat je mag.
  • je mag wat je moet.
• Je wisselt tijdig af in doen en laten en zorgt er voor dat ook die in evenwicht zijn:
  • je doet wat je laat.
  • je laat wat je doet.

In het model ziet dit er zo uit:

In de twee flowfases van zelfredzaamheid en participatievermogen haal je het maximale uit jezelf én je omgeving zonder dat dit enige moeite kost. Sterker nog, het geeft je vleugels. Want je kunt zijn wie je bent. En je wordt hierin herkend, erkend en gewaardeerd.

Twee alarmfases

Zit je niet in het groen? Neem jezelf dan eens goed onder de loep:

• Moet je meer dan je mag?
• Of doe je meer dan je laat?

Dan loop je risico op een burn-out.

• Mag je meer dan je moet?
• Of laat je meer dan je doet?

Dan staat er een bore-out te wachten.

In beide gevallen mag je de alarmbellen laten rinkelen. In het model vind je de burn-out bovenin en de bore-out onderin:

Hoe voorkom je dat oranje rood wordt?

Zit je in de oranje gevarenzone richting een burn-out? Dan is het zaak om daar op twee fronten aan te werken: verlicht de druk en inspanning en versterk je mogelijkheden om tegendruk te bieden en te ontspannen.

Dreigt er juist een bore-out? Kom uit je luie stoel, pak jezelf bij de lurven en span je in om iets van je leven te maken. Mis je een stok achter de deur? Wissel de fluwelen handschoenen van je omgeving in voor mensen die je wel een stevige schop onder je kont willen geven. Heb je eindelijk weer eens iets om je druk om te maken 😉.

Je weg van oranje naar groen begint met het stellen van de juiste vragen. Die staan hieronder. Beantwoord de vragen door ze naast je aantekeningen uit de zelftest te leggen:

• Wat moet ik wel en wat moet ik niet?
• Wat mag ik wel en wat mag ik niet?
• Wat doe ik wel en wat doe ik niet?
• Wat laat ik wel en wat laat ik niet?

Je vindt de vier vragen terug in het model:

Neem de tijd om de vragen serieus te beantwoorden. Zo krijg je toegang tot je wensen, behoeften en dromen. Ook breng je aan het licht waar je het liever niet over hebt: je angsten, pijn en zwakheden.

En een tip: accepteer dat je dit niet leuk of gemakkelijk vindt. Je zit niet voor niets in het oranje: daar is frictie tussen wel en niet. En die frictie geeft stress. Oftewel stress, want onduidelijkheid staat voor je lichaam gelijk aan gevaar.

De juiste mindset: wat wil jij?

Heb je jouw antwoorden op wat je moet, mag, doet en laat? En weet je wat je niet moet, mag, doet en laat? Dan kun je jouw stress al bijna tackelen.

Hoe? Zet jezelf centraal en geef jezelf permissie om te willen.

• Wat wil ik moeten?
• Wat wil ik mogen?
• Wat wil ik doen?
• Wat wil ik laten?

Het gaat erom dat je uit je hoofd gaat, zodat je gaat voelen wat je echt wilt. Censureer dat gevoel niet en negeer de stemmetjes over wat anderen van je zullen denken. Ikke, ikke is niet verschrikkelijk en kiezen is niet verliezen. Volg je hart.

Voel je wat dit willen met je doet? Het legt de regie bij jou, omdat je zelf kiest en zelf bepaalt.

Met willen geef je uiting aan je drijfveren. Waar ga je voor? Wat is je passie? En wat geeft je energie en plezier? Je ontdekt ook wat je werkelijk belangrijk vindt in je leven. Wie wil je zijn en wat wil je doen?

Weet jij al wat je wilt? Dan komt nu het moment om er vorm en inhoud aan te geven.

Niet kiezen is ook kiezen

Als je weet wat je wilt, geeft dat oerkracht. Dan kun je de wereld aan, krijgt niemand jou van je plek en durf je overal je mondje te roeren. Dan zorg je ervoor dat je serieus genomen wordt en neem je ook jezelf serieus – inclusief drastische keuzes.

Wil jij geen burn-out, geen bore-out en geen keuzestress? Kies dan voor wat je wilt en maak daar werk van. Zo kun je elke dag hobbyen.

Doe je dat niet? Accepteer dan dat anderen voor je kiezen. Maar – en nu ben ik even heel streng – klaag dan niet over het leven dat je lijdt, terwijl je het ook had kunnen leiden.

Balans in je belasting en belastbaarheid

Wil je zo min mogelijk stress hebben? Zorg dan dat wat je wilt overeenkomt met wat je moet, mag, doet en laat. Wat dat oplevert, zie je in het model:

Je brengt jezelf en je omgeving in balans door de eisen die er aan je worden gesteld in harmonie te brengen met je mogelijkheden. Zo maximaliseer je jouw groene flowfases en minimaliseer je jouw rode alarmfases.

En je oranje stresszones? Die worden stretchzones:

• Wat je wel of niet moet verandert in "Ik stel grenzen en beperk me".
• Wat je wel of niet mag verandert in "Ik creëer ruimte en vrijheid".
• Wat je wel of niet doet verandert in "Ik groei en ontwikkel me".
• Wat je wel of niet laat verandert in "Ik rust en herstel".

Dat voelt toch veel beter?

Van stress naar stretch

Wil je van alarmfases naar flowfases en van stresszones naar stretchzones? Dan moet je wel degelijk aan de bak. En natuurlijk is dat geen geplaveid pad. Je ervaart ongemak en onbehagen. Daarbij weet je nog niet wat je krijgt, hoe je er komt en of het je lukt.

Maar bedenk: ongemak en onbehagen voel je nu ook. Daarin blijven hangen is een keuze – jouw keuze.

Hoe slaag je?

Neem je verantwoordelijkheid. Want alleen dan kun je jouw eigen basis voor succes creëren en stress veranderen in flow en stretch.

Dus wees in je werk een motiverende baas die transparant communiceert en doel- en resultaatgericht samenwerkt door af te rekenen met verzuim en nalatigheid.

Voor privé geldt hetzelfde recept. Wees ook daar alert en aandachtig, zodat je gezin, familie en vrienden zich gezien en gehoord voelen, maar ook jij volledig aan je trekken komt: met sport en spel, vertier en vermaak, ... (vul zelf maar in).

Balans in je belasting

Ervaar je in werk, privé of hobby's overdruk? Gedraag je assertief en kijk welke ballen je in de lucht wilt houden, welke je delegeert en welke je laat vallen.

Ervaar je onderdruk? Houd dan de zaag scherp, zodat jouw THT niet verstrijkt. Investeer in je team, je gezin of vrienden, zodat jullie samen innoveren om fit for the future blijven.

Balans in je belastbaarheid

Wees daarnaast liefdevol voor jezelf. De boog kan niet altijd gespannen staan, dus wees realistisch in wat je van jezelf verwacht, zowel geestelijk als lichamelijk, op korte en lange termijn. Stop met love junken en overdreven perfectionisme. Bekwaam jezelf in nietsnutten en gewoonten die stress verlichten. En last, but not least beweeg voldoende, zodat je fit en vitaal blijft.

Van schuring naar balans

Ervaar jij dat het schuurt in jouw belasting en belastbaarheid? En wil je graag van die stress af, zodat je balans ervaart in jouw werk, privé en hobby's? Of in jouw hoofd, hart en handen? Of in allebei?

Hieronder vind je een aantal mogelijkheden om een eerste stap te zetten. Kies wat bij jou past.

Vraag en antwoord

Heb je vragen over deze blog? Of wil je jouw ervaringen met (gebrek aan) balans tussen belasting en belastbaarheid delen? Laat hieronder jouw reactie achter en ik antwoord persoonlijk.