Wist je dat relaties opbouwen op 6 niveaus gebeurt? En wist je ook dat deze 6 niveaus elkaar beïnvloeden, waardoor je wel of niet relaxed excelleert?
In jouw rol als directeur, manager of ondernemende professional is het cruciaal om deze niveaus te kennen. Belangrijker nog is dat je ze integreert, zodat je zowel innerlijk (hoofd, hart en handen) als uiterlijk (werk, privéleven en hobby's) in balans bent.
In deze blog maak je kennis met de 6 niveaus van relaties opbouwen, zodat je kunt uitvogelen waar je staat. Met deze inzichten kun je direct verder groeien in jouw persoonlijk en professioneel leiderschap. Tenzij jij dit al tiptop voor elkaar hebt natuurlijk...
Relaties opbouwen op 6 niveaus
Volgens het model van Robert Dilts, een prominente figuur binnen neurolinguïstisch programmeren (NLP), bouwt ieder mens – bewust of onbewust – relaties op 6 verschillende niveaus.
Het model is universeel toepasbaar, waardoor het niet uitmaakt of je het gebruikt om op jezelf te reflecteren, relaties te beschrijven of om leerprocessen te begrijpen. Elk niveau beïnvloedt de andere niveaus, zowel bekrachtigend als beperkend. Hoe dieper het niveau, hoe groter de invloed; hoe oppervlakkiger het niveau, hoe kleiner de invloed.
De volgende afbeelding toont de 6 niveaus en het vragend voornaamwoord dat bij elke laag hoort.
Zijn de relaties op de 6 niveaus in lijn? Dan leidt dit tot consistent, consequent en congruent gedrag. Is dit niet het geval? Dan is verandering op een of meer niveaus noodzakelijk.
De mate waarin je bereid bent naar binnen te kijken, bepaalt de effectiviteit en duurzaamheid van je resultaten. Kijk je liever naar buiten en leg je de verantwoordelijkheid bij anderen? Neem dan genoegen met resultaten die vluchtig en vergankelijk zijn.
In het vervolg ontdek je wat er per laag en vragend voornaamwoord bedoeld wordt. Hierbij werken we van binnen (meest kernachtig) naar buiten (meest oppervlakkig). Met de vragen aan het eind van elke paragraaf kun je meteen kijken waar je zelf staat en hoe je jouw relaties op de 6 niveaus verbetert. Je wordt er een prettiger en productiever mens van, zowel voor jezelf als voor je omgeving.
1. Levensfilosofie (waarvoor?)
Op dit niveau gaat het om onze diepste drijfveren en het gevoel van verbondenheid met een groter geheel, zoals het universum, de natuur, de schepping of God. Dit omvat onze missie, roeping of levenswerk. Mensen op dit niveau verbinden hun persoonlijke doelen met bredere existentiële vragen en verantwoordelijkheden.
- Volg jij je hart?
- Wat drijft jou in je werk?
- Hoe dien jij mens en maatschappij?
- Welke beslissingen en acties maken jouw dromen waar?
- Wanneer heb je niet voor niets geleefd?
Meer over dit niveau vind je in deze blog.
2. Identiteit (wie)
Heb je iemand weleens iets horen zeggen als: "Zo ben ik niet"? Dat is een uitspraak over zijn identiteit. Dit is het niveau waarop we ons zelfbeeld en gevoel van eigenwaarde definiëren. Het beïnvloedt onze keuzes en gedragingen diepgaand en speelt een cruciale rol in hoe we onszelf en onze plaats in de wereld zien. Wie op dit niveau reflecteert, kijkt naar persoonlijke drijfveren en kernwaarden en verkent diepere vragen over authenticiteit en intrinsieke motivatie.
- Wat maakt jou uniek?
- Waarin blink je uit?
- Waarom mag je er zijn?
Meer over dit niveau vind je in deze blog.
3. Overtuigingen (waarom?)
Geloof jij dat je iets niet kunt, mag of durft? Dan zul je het niet kunnen, mogen of doen. Overtuigingen, waarden en normen vormen de kern van onze motivatie en bepalen hoe we gebeurtenissen interpreteren en evalueren. Ze geven richting aan ons gedrag en beïnvloeden onze perceptie van mogelijkheden en beperkingen.
Overtuigingen kunnen ons bekrachtigen of juist belemmeren, waarbij ze vaak als innerlijke geboden of verboden fungeren. Door te reflecteren op dit niveau, kunnen we bewust kiezen welke overtuigingen onze doelen dienen, zodat we zowel intern (in hoofd, hart en handen) als extern (in werk, privé en hobby's) balans en succes ervaren.
- Waarom doe je wat je doet en waarom laat je wat je laat?
- Wat moet je en mag je van jezelf? En wat niet?
- Wat denk je dat je van anderen mag en moet?
- Wat moeten en mogen anderen van jou?
- In hoeverre helpen jouw mens- en wereldbeeld jou succesvol te zijn?
Meer over dit niveau vind je in deze blog.
4. Vaardigheden (hoe?)
Vaardigheden zijn geautomatiseerde competenties die we door training en ervaring hebben ontwikkeld. Daarom beschouwen we ze vaak als "gewoon'', "vanzelfsprekend" of "natuurlijk". We hebben allemaal fundamentele vaardigheden, zoals lopen en praten. Daarnaast leren we vaardigheden aan, zoals hard skills in wiskunde, sport of computergebruik, en soft skills in effectieve communicatie, leiderschap en management.
Beide soorten vaardigheden zijn essentieel voor het consistent uitvoeren van specifieke taken en het bereiken van onze doelen. Op dit niveau identificeren mensen acties die ze graag hadden willen uitvoeren, maar die om bepaalde redenen niet zijn uitgevoerd. Hun succes stagneert op het niveau van verworven kennis, kunde en ervaring, waardoor ze hun maximale potentieel niet benutten.
- Over welke fundamentele vaardigheden beschik jij?
- Wat zijn jouw aangeleerde vaardigheden?
- Bouw en vertrouw jij hierop?
- Welke vaardigheden zou je willen ontwikkelen om succesvoller te zijn?
Meer over dit niveau vind je in deze blog.
5. Gedrag (wat?)
Gedrag omvat zowel bewuste als onbewuste acties die we ondernemen. Het is de zichtbare manifestatie van onze innerlijke processen. Mensen die op dit niveau reflecteren, richten zich op wat ze zelf hebben gedaan of hadden kunnen doen in een situatie. Ze analyseren hun eigen invloed en mogelijke acties die de uitkomst hadden kunnen veranderen. Hierbij kunnen ze succes als "eenmalig" of "een toevalstreffer" beschouwen, omdat het nog geen vaardigheid is.
- Welk gedrag helpt jou om succesvol te zijn?
- Welk gedrag weerhoudt jou daarvan?
- Wat kun je doen of laten, zodat je relaxed excelleert?
- Hoe consistent is jouw gedrag met jouw doelen?
Meer over dit niveau vind je in deze blog.
6. Omgeving (waar & wanneer?)
Op dit niveau ligt de nadruk op de externe omstandigheden waarin gebeurtenissen plaatsvinden. Dit omvat fysieke locaties en tijdstippen, maar ook sociale interacties en culturele omstandigheden. Mensen die op dit niveau denken, focussen vaak op externe factoren zoals "op het juiste moment op de juiste plaats zijn". Ze leggen oorzaken van situaties buiten zichzelf en besteden veel energie aan het verklaren hoe iets heeft kunnen ontstaan.
- Hoe zit het met jouw relatie met jouw omgeving?
- Op welke wijze helpt deze jou om succesvol te zijn?
- Zijn er omgevingen waar jij beter functioneert dan andere?
- Over wat of wie mopper je regelmatig?
Meer over dit niveau vind je in deze blog.
Relaties opbouwen tussen de 6 niveaus
Harmonie tussen de 6 niveaus – omgeving, gedrag, vaardigheden, overtuigingen, identiteit en levensfilosofie – vormt de basis voor persoonlijke kracht, effectiviteit en succes. Hierdoor kun je goed voor jezelf zorgen – zelfredzaamheid – en actief bijdragen aan de maatschappij – participatievermogen. Als leider ben je hierin het voorbeeld dat doet volgen.
Alles wat in één deel van het systeem gebeurt, beïnvloedt de andere delen van het systeem. Als je je bijvoorbeeld stoot, heeft dat invloed op jouw denken, jouw gedrag, jouw motoriek en jouw emoties. Kortom, op veel meer dan alleen de plek waar je je gestoten hebt.
Net zo hebben jouw gedachten over jezelf en jouw omgeving invloed op jouw gedrag, motoriek en emoties. Mensen met positieve gedachten gedragen zich verbaal, non-verbaal en inhoudelijk anders dan mensen met negatieve gedachten.
Ieder gedrag is dus een vertaling van interne neurologische processen en gelijktijdig informant over deze processen. Daarmee is gedrag meervoudige communicatie, waarin "Wat doe je?", "Wat denk je?" en "Wat wil je?" alle drie tot uitdrukking komen.
Door te reflecteren op elk van de 6 niveaus krijg je een beter begrip van jezelf en je interacties met anderen. Dit bevordert congruent gedrag, transparante communicatie en productieve samenwerking. Tegelijkertijd vermindert het stress, verzuim en nalatigheid, doordat deze reflecties aanzetten tot het nemen van eigen verantwoordelijkheid.
Jouw relaties opbouwen op 6 niveaus
Hoe sta jij op elk van de 6 niveaus? En hoe stevig is de verbinding tussen deze niveaus? Zijn jouw hoofd, hart en handen in balans, net als jouw werk, privéleven en hobby's? Of merk je dat jouw binnenwereld en buitenwereld niet op elkaar zijn afgestemd, omdat het op een of meer niveaus rammelt?
Jij bent de enige die op de 6 niveaus relaties kan opbouwen. Hetzelfde geldt voor het creëren van balans tussen deze niveaus. Maar dit betekent niet dat je het alleen hoeft te doen. Ik help je graag verder met de volgende opties.
Vraag en antwoord
Heb je vragen over deze blog? Of wil je jouw ervaringen met de 6 niveaus van relaties opbouwen delen? Laat hieronder jouw reactie achter en ik antwoord persoonlijk.
